XUDAFƏRİN DƏRGİSİNİ YAXINDAN TANIYAQ (2004 – CÜ İLDƏN...)
گیریش و تاریخی کؤکلر
مطبوعات، بیر میللتین فیکری و مدنی سوییهسینی گؤسترن اَن آیدین گؤزگودور. بو تای آذربایجانیندا اؤزللیکله مشروطه حرکاتیندان سونرا تورکجه مطبوعات دؤور ائتمهیه باشلاسا دا، زامان-زامان جدی قاداغالار و باسقیلارلا اوزلو-اوزه قالمیشدیر. بو چتین تاریخی پروسهده، اؤز کیملیگینی و مدنی دَیرلرینی قوروماق ایستهین آذربایجان ضیالیلاری هر بیر فورصتدن ایستیفاده ائدهرک اؤز سسلرینی یایماغا چالیشمیشلار.
۱۹۷۹-جو ایل (۱۳۵۷) اینقیلابیندان سونرا یارانان قیسا چاغلی دئموکراتیک موحیطده بیر چوخ تورکجه نشر ایشه باشلاسا دا، سونراکی اونایللیکلرده بو نشرلرین بیر چوخو باغلاندی. اؤتن عصرین سونلاری و ۲۰۰۰-جی ایللرین اولیندن باشلایاراق، یئنی بیر ضیالی نسلی مطبوعات ساحهسینه قاییتدی. محض بو دؤورده یارانان و اؤز اوزونعؤمورلولویو ایله دیقتی چکن درگیلردن بیری ده "خداآفرین" مجلهسی اولموشدور. مجله اؤز آدینی تاریخی و رمزی اؤنمی اولان، آذربایجانین ایکی تایینی بیر-بیرینه باغلایان تاریخی "خداآفرین کؤرپوسو"ندن گؤتورموشدور. بو آد، مجلهنین اصلینده مدنی ائتکی باخیمیندان کؤرپو رولو اویناماق مقصدی گوردویونو ایلک گؤستریجیسیدیر.
مجلهنین تأسیسی، مدورلویو و یایین گؤستریجیلری
"خداآفرین" مجلهسینین اوزه چیخماسی، قورولماسی و بو گونه کیمی داوام ائتمهسی بللی بیر آکادئمیک و ضیالی امگین محصولودور.
- باش یازار و صاحب امتیاز: مجلهنین مدیریر مسئول، سردبیر و صاحب امتیازی تانینمیش آراشدیرماچی و ضیالی دکتر حسین شرقی درهجک (سویتورک) دیر. اونون اوزون ایلللیک فعالیتلری و ثباتی، مجلهنین چتین شرایطده بئله دایانمادان ایشیق اوزو گؤرمهسینه سبب اولموشدور.
- خبرچی و کادر هئیتی : مجلهنین تحریریه هئیتینده و خبر اؤتورولمهسینده صدیار وظیفه (ائل اوغلو ( ایلک ایللرده) تانای شرقی درهجک، علی محمدنیا و فرید ستاریفر کیمی قلم صاحبلری جدی چابا گؤسترمیشلر.
- تیراژ و پایلانما جوغرافیاسی: بو مجله تکجه تهراندا دئییل، اؤزللیکله شابلون اولاراق شرقی آذربایجان، غربی آذربایجان، اردبیل و تهران اوستانلاریندا گئنیش شکیلده یاییلیر و اوخوجو کوتله سی اولوشدورور.
- چاپخاناسی: مجله تهرانین اؤنملی اورتاملاریندا، پاساژ گوهرینسبده یئرلشن "ارسباران" چاپخاناسیندا یوکسک کیفیتله چاپ ائدیلیر.
مجلهنین متودولوژی یاپیسی و هدفلری
"خداآفرین" اؤز یایین سیاستینده چوخشاخهلی و دموکراتیک بیر پلاتفورما اوستونلوک وئریر. مجلهنین اساس متودو و شیوهلری بونلاردیر:
- آموزشی (اؤیره دیجی): آنا دیلینی و دوزگون ادبی املا قایدالارینی اوخوجولارا اؤریرتمک.
- تحلیلی و پژوهشی (آراشدیرما یونوملو): تاریخ، ادبیات، فولکلور و دیلچیلیک ساحهسینده علمی مقالهلری تقدیم ائتمک.
- خبری و اطلاعرسانی: آذربایجانین و دونیانین مدنی خبرلرینی، یئنی نشر اولونان کیتابلاری اوخوجولارا چاتدیرماق.
مجلهنین اساس هدفی، آسیملیاسیون (اریدیلمه) تهلوکهسی ایله اوزلشن آذربایجان تورک مدنیتینی گنج نسله تانیتماق، تاریخ بویو یارادیلمیش اؤلمز اثرلری وارثلره اؤتورمکدیر.
مجلهده "آنا دیلی" مسله سی و املا پروبلملری
هر بیر میللتین وارلیغی اونون دیلی ایله باغلیدیر. "خداآفرین" مجلهسینین اَن بؤیوک اوغورلاریندان بیری، عرب قرافیکالی آذربایجان تورکجهسینین (املا و یازی قایدالارینین) استانداردلاشماسینا کؤمک ائتمهسیدیر.
ایراندا تورکجه مدرسهلرین رگولار اولاماماسی سببینا، بیر چوخ یازارلار سؤزلری اؤز شیوهلرینه اویغون یازیرلار. "خداآفرین" ایسه اؤز تحریریه سیستمی ایله مقالهلری استاندارد آذربایجان تورکجه سینه اویغونلاشدیرماغا چالیشیر. مجلهده یئر آلان شعرلر و نثر پارچالاری، زنگین لغت فوندونون قورونماسینا جدی کؤمکلیک ائدیر. یازارلار تئز-تئز دیلین اصالتینی قوروماق، یادلارا قارشی سینهگرمک مسئلهسینی اؤن پلانا چکیرلر.
تاریخ بؤلومو: میللی کؤکلر و تحریفلره علمی جاوابلار
"خداآفرین" مجلهسینین تاریخ بؤلومو، ایراندا آذربایجانین کتمان ائدیلن و تحریف اولونان گؤرکملی کؤکلرینی علمی حقیقتلرله قوروماق گوروی داشییر. مجله، پهلوی دؤوروندن قالما فاشیست یؤنلو "پانآریانیزم" فیکیرلرینه و آذربایجان تورکلرینی کؤکسیز گؤسترمک ایستهین تئزلره قارشی علمی آراشدیرمالارلا جاواب وئریر.
- کؤک تاریخی و پروتوتورکلر: مجلهده سومرلر، ایلاملیلار، قوتتیلر و ماننالار کیمی قدیم مدنیتلرین آذربایجان و اطراف بؤلگهلردهکی ایزلری، تانینمیش آراشدیرماچیلارین قلمی ایله تئز-تئز نقد اولونور.
- ایسلام دؤورو و بؤیوک امپراتورلوقلار: سلجوقلولار، اتابکلر، قاراقویونلولار، آققویونلولار، صفویلر، افشارلار و قاجارلا تاریخی اؤزل دقت مرکزیندهدیر. شاه اسماعیل خطایینین دؤولتچیلیک و دیل سیاستی بو بؤلومون دایمی مؤوضوسودور.
- مشروطه و چاغداش آزادلیق حرکاتلاری: مجله ستارخان، باقرخان، شیخ محمد خیابانی و سید جعفر پیشهوری دؤورونون تاریخی سندلرینی ایشیق اوزونه چخارییر. بو مقالهلر، آذربایجانین ایران آزادلیق و دئموکراسی حرکاتلاریندا اؤنجول کؤرپو اولدوغونو ثبوت ائدیر.
- تاریخی عابدهلرین مدافیعهسی: ارک قالاسی، گؤی مسجید، برج طغرل ، نادرشاهین داش یازما کتابه سی و عئینی زاماندا مجلهنین آدینی داشیدیغی خداآفرین کؤرپوسو کیمی مادی مدنیت نومونهلرینین باخیمسیزلیغی و تخریباتی تئز-تئز تاریخی-اجتماعی بحران اولاراق تئماتیک شکیلده مذاکره ائدیلیر.
ادبیات بؤلومو: کلاسیک عنعنهدن چاغداش شعر دونیاسینا
ادبیات بؤلومو "خداآفرین"ین اَن زنگین و اوخونان بؤلوملریندن بیریدیر. مجله، بؤلونموش بیر میللتین معنوی بوتؤولویو ادبیات کؤرپوسو ایله برپا ائتمهیه چالیشیر.
- کلاسیک ارثین دیرلندیریلمهسی: نظامی گنجوی، عمادالدین نسیمی، محمد فضولی و صائب تبریزی کیمی بؤیوک کوریفئیلرین یارادیجیلیغی، اؤزللیکله اونلارین شعرلریندهکی فیکری، فئنوتیپیک و عرفانی قاتلار آکادئمیک سوییهده تحلیل اولونور. مجله، نظامی و فضولینین تورک تفکورونون فارس و عرب دیللرینده بئله نئجه قورودوغونو علمی شیکیلده گؤستریر.
- آشیق ادبیاتی و فولکلور: آشیق صنعتینین فیرتینالی تاریخی، دده قورقود داستانلارینین موتیولری، بایاتی لار و خالق ناغیللاری بو بؤلومون آیریلماز حیصهسیدیر. چاغداش گونئی آشیق مکتبینین اؤندرلری حاققیندا زنگین بیوگرافیالار درج اولونور.
- چاغداش گونئی شعر تریبوناسی: اوستاد شهریارین "حیدربابایا سلام" اثری باشدا اولماقلا، بولود قاراچورلو (سهند)ین میللی دئییشلری، حبیب ساهرین رومانتیزم مکتبی و هوشنگ جعفری، دکتر اسماعیل مددی، صدیار وظیفه کیمی چاغداش شاعیرلرین یئنی توخونولموش شعرلری اوخوجولارا تقدیم ائدیلیر. مجله هم کلاسیک عروض وزنینی، هم ده یوکسلن هجا و سربست شعر قالیبلرینی تانیتمقلا یئنی یازار ائلئمنتینی اؤیردیر.
اجتماعی مسالهلر و طنز بولوملری
"خداآفرین" تکجه بیر ادبی درگی دئییل؛ او هم ده جامیعهنین چتینلیکلرینی، عاییله پروبلملرینی، گنجلرین تحصیل مسالهلرینی اوزره چیخاران اجتماعی بیر اورقاندیر.
مجلهنین ماراقلی ساحهلریندان بیری ده "طنز و سرگرمی سالم" (ساغلام طنز و اَیلنجه) بؤلومودور. آذربایجان مطبوعاتی تاریخی اولاراق "ملا نصرالدین" اوسلوبلو طنزه دؤشوندورور. "خداآفرین" ده بو عنعنهنی داوام ائتدیرهرک، جامیعهدهکی ایریلیکلری، اینسانلارین غفلتینی و مدنی سوستلویو اینجه، آغلامالی و گولملی طنزلرله نقد ائدیر. بو دا مجلهنین اوخوناقلیغینی و خالق آراسیندا جاذیبهسینی آرتیران اساس عامیللردندیر.
۸. آذربایجان دونیاسی و بینالخلق مدنی علاقهلر
مجلهنین آدینین دا ایهام ائتدیگی کیمی، او بیر کؤرپودور. "خداآفرین" گونئی آذربایجان ایله قوزئی آذربایجان، ائلهجه ده تورکیه و اوبیرسی تورک دونیاسی آراسیندا مدنی بیر علاقهلندیرمه ایشی گؤرور.
قوزئی آذربایجانین یازارلارینین، آکادئمیکلرینین علمی مقالهلری، بو مجلهده تئز-تئز یایینلانیر. عئینی زاماندا، ایراندا یاشایان تورک ائللری (قشقاییلار، تورکمنلر، خوراسان تورکلری) حاققیندا دا معلوماتلارا بورادا راست گلمک اولار. بو باخیمدان مجله، گئنیش بیر تورکولوژی باخیش بوجاغینا مالیکدیر.
مجلهنین قارشیلاشدیغی چتینلیکلر و مانعهلر
بو گونه کیمی یوز مین لرله ساییسی ایشیق اوزو گؤرن "خدافرین" مجلهسینین یولو هئچ ده هامار اولمامیشدیر. بو پروبلملری اوچ اساس قروپا بؤلمک اولار:
- ایقتیصادی سیخینتیلار: کاغذ باهالیغی، چاپ خرجرینین یوکسک اولماسی و دؤولت طرفیندن جدی مادّی دستگین اولماماسی، مجلهنی تئز-تئز مالیه بحرانلاری ایله اوزلشدیرمیشدیر.
- پایلانما (توزیع) چتینلیکلری: گئنیش بیر جوغرافیادا جدی ترانسپورت و کیتابچیلار سیستمینین اولماماسی اوزۆندن، مجلهنین اوجقار کند و قصبهلره چاتدیریلماسی چتینلیک یارادیر.
- مطبوعات محدودیتلری: تورکجه نشرلرین اوزرینده اولان اینجه نظارتلر و اینتئلئکتوال چاغیریشلار، یازارلارین هر زامان احتیاطلا قلم چالماسینا مجبور ائدیر. بونا باخمایاراق، مجله اؤز مستقیل و مدنی خطینی قورویا بیلمیشدیر.
۱۰. نتیجه و گلهجگه باخیش
سون اولاراق دئمک اولار کی، "خداآفرین" مجلهسی، دکتر حسین شرقی (سویتورک) باشچیلیغی و فداکار یازارلارینین امگی سایهسینده ایراندا آذربایجان مطبوعات تاریخینین شرفلی بیر صحیفهسینی تشکیل ائدیر. او تکجه بیر کاغیذ پارچاسی دئییل، بیر مکتب، بیر مدنی قوروم و میللی شعورون سوزجوسودور.
بو گون درگینین الکترونیکلاشدیرما پروسهسینه قوشولماسی، اینترنت سایتی www.khudafarin.ir و دیجیتال آرشیولرینین (اؤرنک اولاراق Turuz کیمی پلاتفورمالاردا)یاییلماسی، اونون عؤمرونو ابدی ائدیر. "خداآفرین" کؤرپوسو کیمی، بو مجله ده اؤز مدنی مأموریتینی اوغورلا داوام ائتدیریر و آذربایجانین گلهجک نسلینین میللی کیملیگینه ایشیق ساچماقدادیر.