NAZİM HÜSEYİNLİNİN YARADICILIĞI HAQQINDA YIĞCAM BİLGƏLƏNDİRMƏ
دکتر حسین شرقی دره جک (سوی تورک )
Dr. HÜSEYN ŞƏRQİDƏRƏCƏK ( SOYTÜRK)
ناظیم حسینلی، آذربایجانین اوتایندا قدیم تورک یوردو اوغوز دیاریندان دیر. او کلاسسیک وطنپرورلیک عنعنهلرینی معاصر زامانین طلبلری و شخصی پوئتیک اینتویسییاسی ایله بیرلشدیرن شاعردیر.
ناظیم حسینلی نین شعرلری تکجه سؤزلرین هارمونیاسی دئییل، هم ده بیر میلّتین تاریخی طالعینین، غورورونون و موباریزه عزمنین پوتیک سالنامهسیدیر. اونون دؤیوش مئیدانلاریندان سوزولوب گلن جسارتی، آنا قوجاغینداکی نیسگیلی و وطن تورپاغینا اولان سونسوز احترامی عئینی صمیمیتله قلمه آلیر. شاعیرین یارادیجیلیغی بیرباشا خالقین روحوندان، اونون تاریخی یادداشیندان و گلهجهیه اولان اینامیندان بهرهلنیر.
ناظیم حسینلی نین پوتیک اوسلوبو و دیلینین مفهومو آیدیندیر، او جسارتلیدیر و "ووروجودور". او، مرکّب متافورالاردان چوخ، بیرباشا اورهیه خیطاب ائدن اِپیتِتلره و ریتمیک آخینا اوستونلوک وئریر. اونون شعرلری، تکجه کئچمیشین قهرمانلیقلارینی دئییل، هم ده گلهجهیین ایشیقلی یوللارینی ایشیقلاندیران بیر مایاکدیر.
اونون شعرلرینده ایده و تماتیک وحدت شاعرانه لیکله یاناشی جنگ آورلیکله ده دیقّتی جلب ائدیر
حتی اونون " یومروق" شعری، معاصر آذربایجان تاریخینین ان شرفلی صحیفهلریندن بیری اولان ۴۴ گونلوک وطن موحاریبهسینین حیسی و سیاسی مانیفستو ماهیتینده دیر. ناظیم حسینلی بورادا یومروغو تکجه فیزیکی بیر گوج دئییل، "وارلیق رمزی" و "مقدس بیرلیک" کیمی یوکسک دَیَرلرله عئینیلشدیریر. حتی اونون یاراتدیغی یوموروق او قدر عظیم و گوجلودور کی دشمنی و دوشمنلری قورخو عذابینا گرفتار ائله ییر.
شاعیر "آذربایجان بایراغی" شعرینده بایراغی مین ایللرین یوللاریندان کئچن، تابوتلارا بوکولن، زیروهلره دیکیلن و بوتون تورک دونیاسینی تورانچیلیق اطرافیندا (تبریز، دربند، گؤیچه) بیرلشدیرن بیر مشعل کیمی تصویر ائدیر.بایراق ناظیم حسینلی نین شعیرینده تاریخی بؤیوکلیک و ابدی رزم کیمی وئریلیر.بایراغی سادهجه پارچا دئییل، مین ایللرین یولونو گَلمیش، ائلین دایاناجاغی و مقدس بیر اولکو ülkü کیمی تصویر و تقدیم ائدیر. تاریخی تسلسل «مین ایللردیر یول گلیر» مصراعسی بایراغی بیر دؤولت سیموولو اولماقلا یاناشی، تورکون تاریخینین و وارلیغینین گؤستریجیسی کیمی وئریر.
ناظمین شعیرین ده بایراق گویده دالغالانان تورک روحودور و روحانی سیموولدور. «تابوتلارا بوکولندی» مصراعسی شاعیرین بایراغا وئردیگی دَیرین ان یوکسک نوقطهسیدیر. بورادا بایراق، شهیدین اؤلمزلیگینین و وطن یولونداکی فداکارلیغین ان یوکسک مقامیدیر و وطن بولونمه مزلیینین سیمولودور .توران عشقی ایله اوجا گویلرده گله جییمیزه بلدچی دیر.
جغرافی بیرلیگیین گوسترجیسی دیر ناظمین بایراغی. تبریز، گؤیچه، دربند و خانکندی کیمی جوغرافی آدلاری سادالاماقلا، شاعیر «بوتؤو آذربایجان» ایدهسینی پوتیک بیر دیلله سسلندیریر و بایراغی بوتون تورک تورپاقلارینین بیرلشدیریجی گوجو کیمی تقدیم ائدیر.وطن و بایراق هم ده سرحدسیز بیر اولکونون رمزی دیر.
ناظیم حسین لینین یارادیجیلیغینداکی میلّی دویغو وطنپرورلیک فلسفهسینین ان پارلاق و کؤورک تظاهورلریندندیر. اونون شعیرلری بیر-بیرینی تاماملاییر، میلی دؤولتچیلیگی آشیلاییر.، اونون شعیرلری وطن اوغروندا وارلیغیندان و جانیندان کئچن قهرمانلارین داستانینی اؤزونده احتیوا ائدیر.
"شهیدلر" شعری شاعیرین پوتیک گوجونون ان یوکسک زیروهلریندن بیریدیر. ناظیم حسینلی شهیدلیک مؤوضوسونا یاناشارکن کلیشهلردن قاچیر؛ او، شهید آناسینین و آتاسینین کدرینی، وطنین یاشاماسی اوچون فدا اولونان حیاتلارین آغیرلیغینی "وطن اولماسا، آنا نیه گرک؟" سوالی ایله فلسفی بیر موستویه داشیییر .
«شهیدلر» شعیری فداکارلیغین و آغرینین دیلی دیر. بیر قهرمانلیق سالنامهسی و عئینی زاماندا بیر «آنا-آتا» تراژِدیسینین درین فلسفی ایضاحیدیر. شاعیر شهیدین «عادی، ساده بیر اوغول یا قیز » اولدوغونو وورغولایاراق، وطن سئوگیسینین هر کَسین قلبیندهکی ان دوغال حیس اولدوغونو گؤستریر. «من ائوده قالاممارام» دیالوقو شهیدین بیر سیفاریشله دئییل، ایچ گوجو و ویجدانی ایله ساواشا گئتدییینی گؤستریر.
شاعیر شهیدلیک مقامینی روحون «گؤیلرین ان اوجا قاتینا» یوکسلمهسی کیمی تصویر ائدیر. بو، اؤلومون دئییل، ابدی یاشامین ایثباتیدیر.
حتی ناظیم حسیینه گوره «شهید آناسی دا شهیددیر» و «شهید آتاسی دا شهیددیر» چونکی وطنین آزادلیغی اوچون ان قیمتلیلرینی ایتره ن اونلاردیر. والیدِینلرین اورهک داغیینین درین و توکنمز اولدوغونو چوخ تاثیرلی وئریر. «وطن اولماسا، آنا نیه گرک؟...» سوالی هر شئیین تَمَلینده وطنین دایانـدیغینی و بوتون عائیلهوی دَیَرلرین، وطن سایهسینده جان تاپدیغینی اوخوجونون ویجدانینا حاکیم ائدیر.
عمومیتله ناظیم حسینلی شعرلرینده ساده لیگی و درینلیگی بیر آرایا گتیره بیلیر. اونون دیلی شعار دئییل، یاشانمیش و سئزیلمیش بیر حیسدیر. شاعیرین دیلی آخیجی و حزیندیر. او، «قوپوز» سسی کیمی مِلودیکدیر، لاکین دؤیوش مئیدانینین سَرتلیینی ده اؤزونده ساخلاییر.
اوخوجونو تکجه کئچمیشی یاد ائتمهیه دئییل، هم ده وطنین هر بیر پارچاسینا، صاحیب چیخماغا سسلهییر.
ناظیم حسینلی نین یارادیجیلیغی وطنپرورلیک پوئزییاسیدی. هم ده اونون اثرلری دئسکریپتیو (توصیفی) و پانئگیریک (تکریمائدیجی) خصوصیتلره مالیکدیر. یاناشما باخیمیندان او سیستئملشدیریلمیش بیر توپ یئکون فیکیر چیخدیسینی اوز اثرلرینده اوخوجولارینا ارمغان ائدیر. جمعیتی بیر نقطهده بیرلشدیرن ایدئولوژی پلاتفورما فورمالاشدیریر. فکرین ده میللتین کوللئکتیو یادداشیندا تورکون اؤلومسوزلوک رمزی کیمی کودلاشدیریلدیغینی گؤستریر. ناظیم حسینلی لئکسیکادا آرخایک و معاصر تئرمینلری مهارتله سینتئز ائدیر.
او عموم میللی هیجانی " قیزیل قوردلار" پوئماسیدا اولدوغو کیمی باشقا اثرلرین ده ده عمومی کدری ده شرف و قورورلا ترانسفورماسییا ائدیر. ناظمین شعیرلری و عمومیتله یارادیجیلیغینا گوز اوجو باخیشلا درین دن آنلاییرسان کی اونون یارادیجیلیغی ایستروکتور باخیمیدان کامیل، ایدئولوژی باخیمدان ایسه میللی اؤزونودرکین پوئتیک مانیفئستی کیمی دیرلندیریله بیلر. شاعر بوتون یارادیجیلیغیندا تاریخی سوره جین قاتیلیمجیسی و ایدئولوق تبلیغاتچیسی مؤوقعیینده چیخیش ائدیر.
Dr. HÜSEYN ŞƏRQİDƏRƏCƏK ( SOYTÜRK)
Xudafərin dərgisinin sahibi və baş redaktoru
Tehran 2026 haziran
ناظم حسین لی دن شعیرلر
NAZİM HÜSEYİNLİDƏN ŞEİRLƏR
Nazim Hüseynli
İÇİM SEVGİ İLƏ DOLU
ایچیم سئوگی ایله دولو
حاق اوغروندا اویاق اولام،
ییخیلانا دایاق اولام،
آیاقسیزا آیاق اولام،
ایچیم سئوگی ایله دولو!
گونش گؤیدن ایشیق ساچار،
یئرده گؤنچه گوللر آچار،
بالاسینی آنا قوجار،
ایچیم سئوگی ایله دولو!
بیر ائو یانسا سیزیلدارام،
بیر قوش دونسا سیزیلدارام،
بوداق سینسا سیزیلدارام،
ایچیم سئوگی ایله دولو!
وطن-عشقیم، نوروم منوم،
یاریم منیم- یاریم منیم،
اؤولاد، نوه واریم منیم،
ایچیم سئوگی ایله دولو!
گؤزل، هر چاغ گؤزون گولسون،
بختین گولسون، اوزون گولسون،
شیریندیل اول، سؤزون گولسون،
ایچیم سئوگی ایله دولو!
آغ کفهنه بوروسهلر،
مزارلیغا یوروسهلر،
اوستوم اؤرتوب زاریسالار...
ایچیم سئوگی ایله دولو!
دنیز، قایتار سئوگیلیمی
DƏNİZ QAYTAR SEVGİLİMİ
سئودیی اینسانی دنیزده، سولاردا غیب ائدنلره
سئله دؤنوب گؤزلرده یاش،
دنیز، سنین اوریین داش،
قورویایدی سولارین کاش،
دنیز، قایتار سئوگیلیمی.
نئچه قارداش، نئچه آتا،
دوشدو بیردن ایته-باتا،
سنی خالقین آهی توتا،
دنیز، قایتار سئوگیلیمی.
دالغا، هارا آتدین اونو،
نره، سنمی توتدون اونو،
دنیز، نیه اوددون اونو،
دنیز، قایتار سئوگیلیمی.
گووهنیردیک سنه یامان،
وئرمدین دئ نیه آمان،
یوخسا گلدی آخیر زامان،
دنیز، قایتار سئوگیلیمی.
ائله بیر فیرتینا قوپار،
گؤتور، منی ده آل، آپار،
روحوم اوردا اونو تاپار،
دنیز، قایتار سئوگیلیمی.
سئو دونیانی، اینسان اوغلو
SEV DÜNYANI İNSAN OĞLU
یئری سنین، گؤیو سنین،
تورپاق، هاوا، سویو سنین،
قیشی سنین، یایی سنین،
سئو دونیانی، اینسان اوغلو.
دنیز، ساحل، یول، داغ سنین،
آغاج سنین، یارپاق سنین،
نه گؤرورسهن، گؤر، باخ سنین،
سئو دونیانی، اینسان اوغلو.
چیرکلهندیرمه، زربه وورما،
بئش اکممیش بیرین قیرما،
هئچ کیمسهیه کلک قورما،
سئو دونیانی، اینسان اوغلو.
قارا، ساری، یا آغ اول سن
دره، تپه، یا داغ اول سن،
هر دردینه اورتاق اول سن،
سئو دونیانی، اینسان اوغلو.
باجی اولون، قارداش اولون،
یاخین اولون، سیرداش اولون،
دونیا بیردیر، یوردداش اولون
سئو دونیانی، اینسان اوغلو.
گؤرسن کی، بیر بودرهیهن وار،
دارا دوشهن، تیترهیهن وار،
چات کمکه، حالینی سور،
سئو دونیانی، اینسان اوغلو.
اولسا دا چوخ آمانسیز، سرت،
گل ائیلهمه هر دردی درد،
اؤلومو ده قارشیلا مرد،
سئو دونیانی، اینسان اوغلو.
گونش باخیش اسیرگمز،
گؤیلر یاغیش اسیرگمز،
تانری ناخیش اسیرگمز،
سئو دونیانی، اینسان اوغلو.
پیسلهمهسین اونو یئتهن،
دئییلیک هئچ یانا گئدن،
اوستو وطن، آلتی وطن،
سئو دونیانی، اینسان اوغلو.
سن دونیایا نه وئرمیسن
SƏN DÜNYAYA NƏ VERMİSƏN
اؤزونو هئی اؤین آدام ،
دونیامیزی سؤیهن آدام ،
دونیا پیسدیر دئیهن آدام ،
سن دونیایا نه وئرمیسن ؟
دونیا سنی بسلهییبدی،
یئدیریبدی، سوسلهییبدی،
دوروستلویه سسلهییبدی،
سن دونیایا نه وئرمیسن؟
ییخیلانی قالدیردینمی،
بیر آغلایان گولدوردونمو،
گؤز یاشینی سیلدیردینمی،
سن دونیایا نه وئرمیسن؟
ظلم گؤردون هایقیردینمی،
ظالم گؤردون هایقیردینمی،
سورون گؤردون هایقیردینمی،
سن دونیایا نه وئرمیسن؟
شیطانلا ال توتان بیزیک،
ایری یولو گئدن بیزیک،
دونیانی پیس ائدن بیزیک،
سن دونیایا نه وئرمیسن؟
خئییر ایله شر ساریشیب،
یاخشی یامانلا باریشیب،
صافلیق چیرکابکا قاریشیب،
سن دونیایا نه وئرمیسن؟
جهنمه دؤندرمیشیک،
آلچالتمیشیق، ائندیرمیشیک،
کؤرپولری یاندیرمیشیق،
سن دونیایا نه وئرمیسن؟
لئش آختاران قارغا چوخدو،
اوغرولارا آرخا چوخدو ،
حاقا دوشمهم دارغا چوخدو ،
سن دونیایا نه وئرمیسن؟
قیبلهن بللی، توشون بللی،
توللودون، یاشین بللی،..
مزارین، باش داشین بللی،
سن دونیایا نه وئرمیسن؟
اللشیرسن یئرله، گؤیله:
دونیا بؤیله، زامان بؤیله،
بیر اؤزونه سوال ائیله،
سن دونیایا نه وئرمیسن؟
دونیا منم، سنسن، بیزیک،
چوخو ایری، آزی دوزوک،
نه ائیلهسین دونیا یازیق،
سن دونیایا نه وئرمیسن؟
هامیدان دا وطن اوستون!
HAMİDANDA VƏTƏN ÜSTÜN
نه من اوستون، نه سن اوستون،
دؤیوشلره گئدن اوستون،
یاغییلا جنگ ائدن اوستون،
هامیدان دا وطن اوستون!
قییدی ایگید جانا-اوستون،
ائل بورجلودور اونا-اوستون،
اوغلو شهید آنا اوستون،
هامیدان دا وطن اوستون!
اؤمرو شام تک سؤنهن اوستون،
قاضی کیمی دؤنهن اوستون
دوشمهنلری یئنهن اوستون،
هامیدان دا وطن اوستون!
پلانلاری جیزان اوستون،
یاغیلاری ازن اوستون،
ظفرلری یازان اوستون،
هامیدان دا وطن اوستون!
بیر گونشدیر ...
BİR GÜNƏŞDİR...
علیشیر نواینین ۵۸۵ ایللیینه
تورک قوومونون، تورک دیلینین دایاغیدیر،
توران آدلی قوتلو یولون مایاغیدیر.
بیر گونشدیر-چیخماسی وار، باتماسی یوخ،
دایم تورکون کؤنلوندهدیر، گئتمهسی یوخ!
کؤکدن قوپماز، همشه یاشیل سؤز آغاجی،
تورک شعرینین ابدیلیک تاخت تاجی!
نواینین روحو بوردا بیزیملهدیر،
قاناد وئریر هر بوز قوردا، بیزیملهدیر!
سؤز مولکونون ایلک شاهیندان بهرلنیب،
پوئزییا الله یندان بهرلنیب.
«خمسه» – بئشلیک بانیسیدیر شیخ نظامی،..
امیر خوسروو، نوای و بیر ده جامی
زیروهلره یوکسلدیبلر «خمسه»لری،
شعریته تاج ائدیبلر «خمسه»لری.
تورک دیلینی شعیر دیلی یاپان شاعر،
ابدیلیک شؤهرت، آد-سان تاپان شاعر!
عنعننی کؤکدن پوزان نوایدیر،
تورکجه ایلکین «خمسه» یازان نوایدیر.
تورک دیلینین ساواشچیسی؟ ساواشچی یوخ،
ساواشلارین سرکردهسی، ساواشچی چوخ!
داهی دیلچی کاشقارینین، آردیجیلی،
سایهسینده چوخ گلیشدی تورکون دیلی!
وطنی، دئ، تورک ائلینین هاراسیدیر،
ماجاریستان اویغوریستان آراسیدیر!
دایم تورکه خیدمت اولوب آمال، یولو،
وطن اونا هم توران، هم اؤزبک ائلی!
توران آدلی بیر مملکت قورولمادا،
دوشمن گؤروب باغری همن یاریلمادا.
هر کلمهسی چوخ شیریندیر، بال دادیدیر،
فوضولینین سؤز قیبلهسی، اوستادیدیر،
تورک شعرینین زیروهسیدیر هر ایکیسی،
ساروانیدیر، گور سسیدیر هر ایکیسی.
بیر سئودادان سینهسینه داغ چکیلدی،
گول یئرینه اوریینه قم اکیلدی،
قیرخ گون ایچره او ایلاهه سولدو گئتدی،
ناکام عشقین قوربانی تک اؤلدو گئتدی،
شاعر قلبی بو سئودایا مزار اولدو،
توم تورانا ایشیق ساچان یازار اولدو.
تورانین باش شهرینده داغلار چاپین،
توران عشقلی داهیلره هیکل یاپین.
آدی، گوجو دوشمن باغرین چارپاز دلر
چوخ اؤندرلر، عالیم، شاعر، سرکردهلر،
قوی یئر آلسین بو هیکللر سرگیسینده،
نوای ده اونلارین اؤن جرگهسینده!
۲۰۲۶
اؤزوموزو کسن قیلینج
ÖZÜMÜZÜ KƏSƏN QILINC
«من همیشه دئمیشم، یئنه ده دئییرم، بو تاختدا کیمین اوتوراجاغینین منیم اوچون هئچ بیر فرقی یوخدور. منیم اوچون واجیب اولان وطنیمین موستقیللیگیدیر».
گورشاد،
گؤیتورک خاقانلیغینین قهرمان سرکردهسی «اؤزوموزو کسن قیلینج» پیئسیندن
تورکلویونو اونوتدون سن،
زلزهلهلر یاراتدین سن،
کؤکوموزو قوروتدون سن،
اؤزوموزو کسن قیلینج.
قزبلندین، چیلدیردین سن،
قارداشلاری اؤلدوردون سن،
یاغیلاری گولدوردون سن،
اؤزوموزو کسن قیلینج.
تورکون هانسی ائلیندهسن،
هانسی تورکون الیندهسن-
شیطانلارین فعلیندهسن،
اؤزوموزو کسن قیلینج.
دولو خاقان، باخ، باشقا کیم،
تئیمور، داها نئچه ظالم،
شاه ایسماعیل، سلطان سلیم،..
اؤزوموزو کسن قیلینج.
الیندهدیر گاه خاقانین،
گاه بیر شاهین، گاه سلطانین،
ناحاق آلیر تورکون جانین،
اؤزوموزو کسن قیلینج.
پارامپارچا اولدو تورکلوک،
ساچلارینی یولدو تورکلوک،
قان ایتیردی، سولدو تورکلوک،
اؤزوموزو کسن قیلینج.
اؤزوموزو کسه-کسه،
تورک قوومونو سالدین نسه،
قول ائیلدین کافیر کسه،
اؤزوموزو کسن قیلینج.
سن قوردوغون عمل، ایشدی،
ساینده چین، روس گلیشدی،
تورک آخسادی، گئری دوشدو،
اؤزوموزو کسن قیلینج.
کینایتلر سلاحیسان،
خیانتلر سلاحیسان،
جینایتلر سلاحیسان،
اؤزوموزو کسن قیلینج.
سؤزوموزو کسمسیدین،
ایزیمیزی کسمسیدین،
اؤزوموزو کسمسیدین...
اؤزوموزو کسن قیلینج.
آنجاق دوشمن، یاغی وور دئ،
اؤزوموزو کسمه بیر ده،
تورکون اولسون گؤی ده، یئر ده
اؤزوموزو کسن قیلینج.
۲۰۲۵
۲۰ یانوار شهیدلری
20 YANVAR ŞƏHİDLƏRİ
قانلی یانوار فاجعهسینین ۳۰ ایللیینه
یادلار، سیزی چاغیردی کیم؟
یوردا حاکم اؤلوم-ایتیم،
بدنلری دیدیم-دیدیم
۲۰ یانوار شهیدلری!
اؤنده گئدن بایراقلاردیر،
الی یالین سلاحلاردیر،
یاتماییبلار، اویاقلاردیر
۲۰ یانوار شهیدلری!
سینهلری سئوگی دولو،
وطنینین صادق قولو،
باغیمسیزلیق عشقی، یولو
۲۰ یانوار شهیدلری!
هاردان گلدی بئله یازی؟
قان ایچینده اوغلو، قیزی.
هم شهیددی، هم ده قاضی
۲۰ یانوار شهیدلری!
عصیانا قول قویوب میللت،
قانلی کفن گئییب میللت،
یئکون سؤزون دئییب میللت:
۲۰ یانوار شهیدلری!
باکی سانکی قان گؤلودور،
دئیه بیلر کیم؛ اؤلودور؟
آزادلیغین هیکلیدیر
۲۰ یانوار شهیدلری!
ظولملردن بئزدی ائلیم،
اسارتی پوزدو ائلیم،
یئنی تاریخ یازدی، ائلیم،
۲۰ یانوار شهیدلری!
قرنفیللر شهید قانی،
قرنفیله تای گول هانی؟
بو تورپاغین روحو، جانی
۲۰ یانوار شهیدلری!
او تای-بو تای بیر اولمالی،
حاقین سسی گور اولمالی،
ان مقدس یئر اولمالی
۲۰ یانوار شهیدلری!
۱۸.۰۱.۲۰۲۰
آذربایجان بایراغی
AZƏRBAYCAN BAYRAĞI
کئچمیشلردن دیکلیر،
مین ایللردیر یول گلیر،
آرخاسینجا ائل گلیر،
آذربایجان بایراغی!
زیروهلره دیکیلندی،
اؤنونده دیز چؤکولندی،
تابوتلارا بوکولندی
آذربایجان بایراغی!
بیر مشلدی – گور، سؤنمز،
یوکسلیبدیر، هئچ ائنمز،
قلبهسیز گئری دؤنمز
آذربایجان بایراغی!
قاراباغا ائل-ائل دؤنور،
سجدهسینه داغلار ائنیر،
خانکندیده دالغالانیر
آذربایجان بایراغی!
آنا تبریز یولون گؤزلر،
گؤیچه سنه باخیب سیزلار،
دربند حسرت، زامان ایزلر،
آذربایجان بایراغی!
حفظ ائیلهسین دایم خودا،
ایدیرمریک هئچ واخت یادا،
اوغروندا جان اولسون فدا،
آذربایجان بایراغی!
۲۰۲۴